'Ruiming was een paniekreactie'

Hoogersmilde- Twee keer moest hij meemaken dat mannen in witte pakken zijn erf overnamen, zijn drachtige geiten doodden en afvoerden. Geitenhouder Chris Stokkers bleef de eerste keer in huis om niet te hoeven zien hoe zijn dieren de fatale injectie kregen. Bij de volgende ruiming wilde hij er toch bij zijn. Twee dorpsgenoten overkwam hetzelfde. In Hoogersmilde hingen die dagen de vlaggen halfstok.

Op de dieren van Stokkers’ bedrijf die de dans ontsprongen rust een levenslang fokverbod. Nieuwe dieren mogen voorlopig niet aangevoerd worden. Net als bij al zijn collega’s in Nederland wordt elke twee weken de melktank onderzocht op de aanwezigheid van ‘Coxiella Burnetii’, de bacterie die Q-koorts veroorzaakt.

Volgens Stokkers hebben de ruimingen geen zin gehad. Hij is van mening dat het besluit van de minister om op besmette bedrijven alle drachtige dieren te ruimen een paniekreactie was. ‘Na die televisie-uitzending van Zembla in december was het feest compleet’, aldus Stokkers. Hij is van mening dat de media hebben bijgedragen aan het ontstaan van grote ongerustheid over de volksgezondheid en een ‘hetze’ tegen geitenhouderijen. Stokkers vertelt dat er veel bacteriën vrijkomen op het moment dat een met Q-koorts besmette geit aflammert. Het ruimen van drachtige dieren heeft tot doel besmettingshaarden weg te nemen. Dat hierbij geen onderscheid wordt gemaakt tussen zieke en gezonde dieren, daar kan hij zich moeilijk bij neerleggen. En hij begrijpt niet dat vleesschapen, hobbydieren en geiten van kinderboerderijen niet gecontroleerd worden op Q-koorts. ‘Deze dieren kunnen net zo goed de bacterie bij zich dragen en uitscheiden’.

Nico Verduin is voorzitter van de vakgroep schapen en geiten van LTO Noord. Hij noemt de ruimingen een ‘hele grove maatregel’. ‘Het is zeer de vraag of dit de beste methode was’, zegt hij. Verduin vertelt dat rond veel besmette bedrijven, zoals in Drenthe en Overijssel, tot nu toe geen mensen ziek zijn geworden. Verduin vraagt zich af of er werkelijk gevaar voor de volksgezondheid bestond rond deze bedrijven. ‘Ik ben een bestuurder, geen wetenschapper’, voegt hij er aan toe.

Verduin geeft de voorkeur aan ‘maatwerk’ bij het bestrijden van de Q-koorts. Verduin: ‘Als uit een tankmelkmonster blijkt dat de ‘Coxiella Burnetii’-bacterie aanwezig is, zou je de dieren van dat bedrijf individueel moeten testen. De besmette dieren worden vervolgens uitgesloten van de fok. Geiten die vrij zijn van de bacterie kunnen gewoon aflammeren’, aldus de LTO-voorzitter.

Coen Gelinck is woordvoerder van het Ministerie van LNV. Hij legt uit dat het individueel testen moeilijk is: ‘De test is wel betrouwbaar, maar de geit niet’. Hiermee bedoelt Gelinck dat een besmet dier niet continu de ziekteverwekkende bacterie uitscheidt: ‘Een negatieve uitslag bewijst niet dat een geit vrij is’.

Gelinck noemt de ruimingen een verantwoorde aanpak in het belang van de volksgezondheid. Hij gaat ervan uit dat de ruimingen stoppen na het lammerseizoen, dat duurt tot half mei. ‘Volgend jaar gaan we controleren op naleving van het fokverbod. Alleen geregistreerde geiten die schoon zijn, mogen gedekt worden’.

Op de vraag waarom vleesschapen niet als verspreiders van de Q-koorts gezien worden antwoordt hij: ‘Deskundigen hebben onderscheid gemaakt tussen melkleverende en niet-melkleverende bedrijven. Zij geven aan dat het besmettingsrisico bij vleesschapen kleiner is’.
Gelinck ontkent stellig dat de vleesschapen alleen buiten schot blijven omdat er bij deze dieren geen tankmelkonderzoek mogelijk is. ‘Dat zou een omgekeerde redenering zijn’.

Vaccineren is een methode om de Q-koorts beheersbaar te maken, daar zijn alle partijen het over eens. Een tekort aan entstof betekende dat afgelopen jaar alleen bedrijven in het Zuiden van het land in aanmerking kwamen. Sinds afgelopen maandag zijn 1,5 miljoen doses beschikbaar gekomen. Allereerst worden de dieren van niet-besmette bedrijven gevaccineerd. Nico Verduin verwacht dat de Q-koorts spoedig uitdooft, als alle jonge dieren door vaccinatie beschermd zijn.

Per geruimde geit kreeg geitenhouder Stokkers een vergoeding, maar deze noemt hij onvoldoende. ‘Daar kun je geen geiten voor kopen’. Bovendien zijn de overgebleven geiten sterk in waarde afgenomen, zolang er een fokverbod voor geldt. Stokkers hoopt de vervolgschade bij de overheid te kunnen claimen: ‘Die wordt nu afgedaan als bedrijfsrisico. Dat is gemakkelijk gezegd. Minister Verburg heeft geen bedrijfsrisico, zij eet er geen boterham minder om. De sector moet zijn eigen broek maar ophouden. Maar deze schade is wel veroorzaakt door de overheid’.

LNV-woordvoerder Coen Gelinck zegt hierover: ‘Europa staat niet toe dat wij vervolgschade vergoeden. Dat wordt gezien als staatssteun’. LTO voorzitter Verduin: ‘Q-koorts speelt ook in andere landen. In Europees verband moeten we kijken hoe we bedrijven door deze moeilijke tijd helpen. Zonder deze ‘natuurramp’ waren deze bedrijven gezonde, mooie voedselproducenten. We moeten voorkomen dat ze onnodig omvallen’.

Een kleine maand na de laatste ruiming rijdt geitenhouder Stokkers dagelijks naar het nabijgelegen Oranje. In dit dorp huisvest hij in een gehuurde stal zijn nieuw aangekochte lammeren. De jonge dieren vormen zijn hoop op een betere toekomst. Stokkers: ‘Het is wel een nieuwe uitdaging maar zolang je niet weet wat je mag en wat er gaat gebeuren, is het evengoed donker’. De geitenhouder hoopt dat zijn geiten spoedig worden ingeënt en dat het aanvoerverbod wordt opgeheven. Want dan kan hij zijn jonge dieren naar huis halen.

De ‘Q’ in ‘Q-koorts’ staat voor ‘Query’, wat ‘vraag’ of ‘vraagteken’ betekent. Omdat er zoveel onbekend is over het ontstaan van de ziekte, is deze in de vorige eeuw ‘Query fever’ genoemd’. Nog altijd bestaan er veel vraagtekens over het ontstaan van Q-koorts..

‘Coxiella Burnetii’ is de naam van de bacterie die Q-koorts veroorzaakt. Niet alleen geiten en schapen, maar ook andere dieren kunnen de bacterie overbrengen.

Omdat de ‘Coxiella Burnetii’ normaal in het milieu voorkomt, is het onmogelijk om Q-koorts volledig en definitief uit te bannen. Door vaccinatie van dieren kunnen besmettingshaarden wel worden verminderd en tot een normaal risico worden teruggebracht.

In december 2008 besloot het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) tot het ruimen van alle drachtige dieren op bedrijven waar Q-koorts heerst. Aanleiding was een enorme toename van het aantal mensen met Q-koorts rondom besmette bedrijven in het Zuiden van het land.

In Drenthe en Overijssel zijn weinig tot geen meldingen geweest van mensen met Q-koorts: in de twee provincies zijn in vier gemeenten nul tot tien mensen ziek geworden per 100.000 inwoners (bron: RIVM)

Tot nu toe werden 76 bedrijven besmet verklaard en rond de 44.000 geiten afgemaakt. In Drenthe en Overijssel werden 8 bedrijven geruimd. Geitenhouders die de ruimingen aanvochten bij de rechter, werden in het ongelijk gesteld.

Afgelopen maandag is begonnen met het landelijk vaccineren van alle melkgeiten en melkschapen. Als eerste zijn de niet-besmette bedrijven aan de beurt. LTO Nederland dringt aan op het opheffen van het fok- en aanvoerverbod dat ook voor deze bedrijven geldt.